มาตรการทางกฎหมายเพื่อส่งเสริมการมีส่วนร่วมของโรงงานอุตสาหกรรมและนิคมอุตสาหกรรมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความเป็นมา แนวคิด ทฤษฎี และสภาพของปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการมีส่วนร่วมของโรงงานอุตสาหกรรมและนิคมอุตสาหกรรมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 2) ศึกษามาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 3) ศึกษาวิเคราะห์เปรียบเทียบลักษณะรูปแบบ มาตรการทางกฎหมายของไทยและต่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับการมีส่วนร่วมของโรงงานอุตสาหกรรมและนิคมอุตสาหกรรมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และ
4) เสนอแนะแนวทางเกี่ยวกับการมีส่วนร่วมของโรงงานอุตสาหกรรมและนิคมอุตสาหกรรมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในประเทศไทย ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการศึกษาวิเคราะห์ ผู้วิจัยได้ดำเนินการรวบรวมกฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับ รายงานการวิจัย บทความทางวิชาการ และเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งข้อเสนอแนะและแนวทางในการแก้ไขปัญหา จากเอกสารงานเขียนและงานวิจัยทางวิชาการ รายงานการประชุม บทบัญญัติกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และฐานข้อมูลทางอินเตอร์เน็ต แล้วนำข้อมูลที่ได้มาทำการวิเคราะห์แบบเชิงพรรณนา

ผลการวิจัย พบว่า ประเทศไทยจะมีความพยายามในการปรับปรุงนโยบายด้านสิ่งแวดล้อมและส่งเสริมการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน แต่การดำเนินงานในระดับพื้นที่ยังมีข้อจำกัดอย่างมาก โดยเฉพาะในเขตนิคมอุตสาหกรรม การมีส่วนร่วมของโรงงานอุตสาหกรรมในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ยังไม่ได้ถูกขับเคลื่อนด้วยความเข้าใจใน “ความยั่งยืน” อย่างแท้จริง หากแต่เป็นไปตามข้อกำหนดขั้นต่ำของกฎหมายที่ไม่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง ปัญหามลพิษจากโรงงานอุตสาหกรรม โดยเฉพาะในเขตนิคมอุตสาหกรรม เช่น มาบตาพุด เป็นปัญหาที่สะสมมาอย่างยาวนานและทวีความรุนแรงขึ้น แม้กรมควบคุมมลพิษจะมีบทบาทในการตรวจสอบและจัดทำรายงาน EIA แต่ข้อมูลกลับไม่ถูกเผยแพร่สู่สาธารณะอย่างเพียงพอ จึงเสนอแนวทางในการแก้ไขปัญหา 3 ประการ ได้แก่ 1. การประกาศเขตควบคุมมลพิษ ตามมาตรา 59 แห่ง พ.ร.บ. สิ่งแวดล้อมฯ เพื่อให้สามารถจัดการมลพิษได้อย่างมีประสิทธิภาพและเป็นระบบ 2. การจัดตั้งศาลสิ่งแวดล้อม เพื่อให้กระบวนการยุติธรรมด้านสิ่งแวดล้อมมีความชัดเจน เข้าถึงง่าย และลดภาระของประชาชน 3. การบังคับใช้กฎหมายอย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยการประสานงานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และการเพิ่มอำนาจให้เจ้าพนักงานควบคุมมลพิษดำเนินการแทนหน่วยงานที่เพิกเฉย หากดำเนินการตามข้อเสนอเหล่านี้อย่างจริงจัง จะช่วยยกระดับการจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อมในประเทศไทย และคืนความเป็นธรรมให้แก่ประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากมลพิษอุตสาหกรรมได้อย่างยั่งยืน