แนวทางการจัดสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ผ่านการเล่นของเด็กปฐมวัยใน และนอกห้องเรียนตามกรอบแนวคิด 5P PLAY Model
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการจัดสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ผ่านการเล่นของเด็กปฐมวัย ทั้งในและนอกห้องเรียน โดยสังเคราะห์แนวคิด ทฤษฎี และองค์ความรู้ของนักการศึกษาที่เกี่ยวข้อง ครอบคลุมมุมมองด้านพัฒนาการเด็ก ทฤษฎีการเรียนรู้ แนวคิดทางการศึกษาปฐมวัย สื่อและนวัตกรรม ตลอดจนประเด็นด้านความปลอดภัยในการจัดประสบการณ์เรียนรู้ โดยเป็นบทความทบทวนวรรณกรรม ที่ใช้แนวทางการสังเคราะห์เชิงพรรณนา
ผลการศึกษา พบว่า การเล่นเป็นกระบวนการเรียนรู้ตามธรรมชาติที่มีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาศักยภาพของเด็กปฐมวัยอย่างองค์รวม ทั้งด้านร่างกาย อารมณ์ สังคม และสติปัญญา รวมถึงส่งเสริมทักษะการคิดขั้นสูง การจัดสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ทั้งในห้องเรียนที่มีโครงสร้างชัดเจน และนอกห้องเรียนที่เน้นประสบการณ์ตรง ควรได้รับการบูรณาการอย่างเหมาะสม เพื่อสร้างการเรียนรู้ที่มีความหมาย สอดคล้องกับธรรมชาติของเด็กและบริบททางสังคมในปัจจุบัน
บทความนี้จึงนำเสนอกรอบแนวคิด “5P PLAY Model” ซึ่งประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ Play (ความเข้าใจการเล่นของเด็ก) Plan (การวางแผนการเล่น) Place (การจัดพื้นที่การเล่น) Provide (การจัดเตรียมสื่อและอุปกรณ์) และ Promote (การสนับสนุนและประเมินการเล่น) ซึ่งเป็นกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการที่เชื่อมโยงการจัดการเรียนรู้ผ่านการเล่นทั้งในและนอกห้องเรียนอย่างเป็นระบบ
แนวทางดังกล่าวสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการออกแบบและพัฒนาการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ของครูปฐมวัย เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ผ่านการเล่นที่ปลอดภัย มีความหมาย และเอื้อต่อการพัฒนาศักยภาพของเด็กปฐมวัยได้อย่างสมดุลและมีประสิทธิภาพ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กาญจนา ดีสร้อย และ ณัฎฐ์ รัตนศิริณิชกุล. (2568). กลยุทธ์การบริหารจัดการศึกษาปฐมวัยตามแนวคิดไฮสโคปในโรงเรียนบ้านหินลาด. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 9(3), 143–152.
กาญจนา ท่อแก้ว. (2025). การพัฒนาสมรรถนะของเด็กปฐมวัยจากการจัดประสบการณ์โดยใช้สถานที่เป็นฐาน. Ratchaphruek Journal, 23(3), 37–52.
ณัฏฐา เที่ยงธรรม และ วรวรรณ เหมชะญาติ. (2566). การจัดสภาพแวดล้อมทางสื่อสิ่งพิมพ์ภาษาที่พรั่งพร้อมในห้องเรียนอนุบาล. วารสารการจัดการทางการศึกษาปฐมวัย, 5(2), 1–15.
ณัฐยา เกตุสิริ และ วารุณี เรียนรู้. (2568). การพัฒนาทักษะชีวิตสำหรับเด็กปฐมวัยผ่านกิจกรรมบูรณาการในชีวิตประจำวัน. วารสารวิชาการนวัตกรรมการบริหารการศึกษา, 4(2), 1–8.
ณัฐยา เกตุสิริ, วารุณี เรียนรู้ และ อธิป เกตุสิริ. (2568). การประยุกต์แนวคิดมอนเตสซอรี่ในการพัฒนาเด็กปฐมวัยในบริบทไทย. วารสารนวัตกรรมการวิจัยเพื่อสังคม, 1(2), 51–59.
ชุติมา เล็กพงศ์. (2565). การส่งเสริมรากฐานการเรียนรู้: ก้าวย่างที่สำคัญจากปฐมวัยสู่ประถมศึกษา. วารสารวิชาการการจัดการภาครัฐและเอกชน, 4(2), 196–206.
พัชรีญา กระดม, สุจิตรา ศุภหัตถี, สุระสิทธิ์ เขียวเชย, และ ธนันต์ชัย พัฒนะสิงห์. (2568). เทคโนโลยีกับการส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย: แนวทางการจัดการเรียนรู้ยุคดิจิทัล. วารสารวิชาการหลักสูตรและการสอน มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร, 17(50), 223–231.
พิชญาดา ดำแก้ว. (2567). งานครัว: พื้นที่การเรียนรู้คณิตศาสตร์ของเด็กปฐมวัย. Journal of Dhamma for Life, 30(3), 41–59.
ภาวิณี อินชมภู, สรชัย กรณ์เกษม และ เจนจิรา ลิมะวิรัชพงษ์. (2567). สนามเด็กเล่นสร้างปัญญาในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กท้องถิ่น: การประเมินหลังการใช้และแนวทางปรับปรุง. JEDI: Journal of Environmental Design Innovation, 11(2), 62–85.
รพิพรรณ แก้วโภคา, โสภา ชัยพัฒน์ และ ญาณิน ดาจง. (2567). การพัฒนาการจัดกิจกรรมเกมการศึกษาโดยใช้สื่อธรรมชาติท้องถิ่นเพื่อส่งเสริมการคิดวิเคราะห์ของเด็กปฐมวัย. วารสารวิชาการและวิจัย มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, 14(3), 195–209.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: ราชบัณฑิตยสถาน.
วารุณี คงสีไพร และ กิตติศักดิ์ คงสีไพร. (2566). การจัดประสบการณ์การเรียนรู้ด้วยเกมเป็นฐานเพื่อพัฒนาทักษะพื้นฐานทางคณิตศาสตร์ของเด็กนักเรียนอนุบาลชั้นปีที่ 2 ในยุคชีวิตปกติวิถีใหม่. วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, 15(1), 18–32.
ศศิเทพ ปิติพรเทพิน. (2566). โรงเรียนในป่าและการเรียนรู้นอกห้องเรียนสำหรับปฐมวัย. วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์, 38(2), 224–226.
ศศิธร รณะบุตร. (2566). การออกแบบกิจกรรมเพื่อสร้างรอยเชื่อมต่อการเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัยจากอนุบาลสู่ประถมศึกษา. วารสารการจัดการทางการศึกษาปฐมวัย, 4(2), 42–54.
สุธาสินี สอนสุข, เอกลักษณ์ เพียสา และ ทรัพย์หิรัญ จันทรักษ์. (2567). รูปแบบการพัฒนาการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ตามแนวคิดของวอลดอร์ฟเพื่อพัฒนาความคิดสร้างสรรค์สำหรับเด็กปฐมวัย. วารสารพิชญทรรศน์, 19(3), 161–175.
อภิพร เป็งปิง. (2566). พัฒนาการการเรียนรู้ของเด็กปฐมวัยในการเล่นและการพูดกับตนเอง. Journal of Education Academic Chiang Rai Rajabhat University, 8(3), 53–84.
อัครพล ไชยโชค. (2565). เสริมสร้างการคิดเด็กปฐมวัยด้วยการเล่นลูสพาร์ตผ่านกิจกรรมศิลปะจากวัสดุท้องถิ่น. Journal of Education, Silpakorn University, 20(2), 101–114.
องค์การอนามัยโลก. (2562). แนวปฏิบัติว่าด้วยการเคลื่อนไหวทางกาย พฤติกรรมอยู่กับที่ และการนอนหลับสำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี. เรียกใช้เมื่อ 12 มีนาคม 2569 จาก https://www.who.int/publications/i/item/9789241550536
ยูงทอง ชาทองยศ, และ ทองนาค. (2566). บทบาทของการเล่นในธรรมชาติต่อพัฒนาการทางอารมณ์และสังคมของเด็กปฐมวัย. วารสารวิชาการจินตาสิทธิ์, 1(2), 21.
Gunawan, H., & Laura, A. (2025). The strategic role of teachers and innovation in learning media in early childhood education. Kiddie: Early Childhood Education and Care Journal, 2(2), 105–114.
Jacobus, G. M. (2022). The psychosocial development theory of Erik Erikson: Critical overview. In The influence of theorists and pioneers on early childhood education (pp. 119–133).
Lee, J., Joswick, C., & Pole, K. (2023). Classroom play and activities to support computational thinking development in early childhood. Early Childhood Education Journal, 51(3), 457–468.
Rumjaun, A., & Narod, F. (2025). Social learning theory—Albert Bandura. In Science education in theory and practice: An introductory guide to learning theory (pp. 65–82). Springer Nature Switzerland.
United Nations Children’s Fund. (2021). Country programme document: Thailand (March 2022–December 2026) (E/ICEF/2022/P/L.2). United Nations.
