แนวทางการจัดทำธรรมนูญป่าชุมชนตำบลบ้านสาง อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการจัดการป่าชุมชน 2) ศึกษาสภาพปัญหาการใช้ป่าชุมชน และ 3) นำเสนอแนวทางการจัดทำธรรมนูญป่าชุมชนตำบลบ้านสาง อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา เก็บข้อมูลด้วยวิธีการสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ซึ่งเลือกแบบเฉพาะเจาะจงจำนวน 17 คน ประกอบด้วย กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน และประชาชนในพื้นที่ เครื่องมือที่ใช้คือแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัย พบว่า 1) การจัดการป่าชุมชน ต้องอาศัยการสำรวจข้อมูลพื้นฐานที่ครอบคลุม เน้นการมีส่วนร่วมของคนในพื้นที่ การสร้างความตระหนักรู้ ตลอดจนการบังคับใช้กฎหมายและนโยบายที่เอื้อต่อการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน 2) สภาพปัญหา  พบปัญหาหลัก 2 ประการ คือ (1) การขาดความเข้าใจในข้อกฎหมายของกรมป่าไม้ ส่งผลให้การใช้ประโยชน์เป็นไปอย่างไม่ยั่งยืน และ (2) การขาดแคลนงบประมาณสนับสนุนจากภาครัฐ ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการบริหารจัดการ 3) แนวทางการจัดทำธรรมนูญป่าชุมชนประกอบด้วย (1) การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในทุกขั้นตอนเพื่อสร้างความชอบธรรม (2) การกำหนดบทบาทหน้าที่ของสมาชิกให้ชัดเจนเพื่อความเป็นระบบ (3) การจัดฝึกอบรมเพิ่มทักษะความรู้แก่ผู้เกี่ยวข้อง และ (4) การสร้างมาตรการควบคุมดูแลผ่านความร่วมมือระหว่างชุมชนและหน่วยงานราชการ เพื่อให้เกิดการจัดการทรัพยากรที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืน