หลักการพึ่งตนเองในพระพุทธศาสนากับแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง ตามแนวพระราชดำริ

บทคัดย่อ

หนังสือเล่มนี้ได้เน้นการศึกษาวิเคราะห์ศักยภาพของชุมชนในการพึ่งตนเอง และมีวัตถุประสงค์ในการอธิบายและถ่ายทอดแนวคิด “หลักการพึ่งตนเองในพระพุทธศาสนากับแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชดำริ” ให้เข้าใจได้โดยง่าย เห็นความสอดคล้องเชิงหลักการ และสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน อันเป็นการบูรณาการองค์ความรู้ทางพระพุทธศาสนาเข้ากับปรัชญาการพัฒนาที่ตั้งอยู่บนความพอดี ความมีเหตุผล และการมีภูมิคุ้มกัน เพื่อเป็นแนวทางในการดำรงชีวิตอย่างมั่นคง สมดุล และยั่งยืนในสังคมไทยทั้งในปัจจุบันและอนาคต หลักการพึ่งตนเองในพระพุทธศาสนาเป็นแนวคิดสำคัญที่ปรากฏอย่างเด่นชัดในคำสอนของพระพุทธเจ้า และมีความหมายลึกซึ้งต่อการดำเนินชีวิตของมนุษย์มาอย่างยาวนาน ผู้เขียนให้ความสนใจในประเด็นนี้ตั้งแต่ครั้งศึกษาในระดับมหาบัณฑิตเมื่อกว่าสิบปีก่อน แม้จะเคยมีโอกาสศึกษาประเด็นการพึ่งตนเองมาแล้วในระดับหนึ่ง แต่การศึกษาดังกล่าวยังมุ่งเน้นบริบทเชิงพื้นที่และศักยภาพของชุมชนเป็นสำคัญ มิได้เจาะลึกถึงหลักการพึ่งตนเองในเชิงพุทธธรรมโดยตรง จึงยังขาดความเข้าใจในมิติทางพระพุทธศาสนาอย่างรอบด้าน เมื่อมีโอกาสทบทวนและพัฒนาความคิดอย่างต่อเนื่อง ผู้เขียนเห็นว่า หลักการพึ่งตนเองในพระพุทธศาสนาเป็นแนวคิดที่มีความท้าทายต่อคติความเชื่อดั้งเดิมของสังคมชมพูทวีปในสมัยพุทธกาล ซึ่งนิยมพึ่งพาอำนาจของเทพเจ้าและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ภายนอก พระพุทธเจ้าทรงเป็นผู้จุดประกายแนวคิดใหม่ ด้วยการชี้ให้เห็นว่าความพ้นทุกข์มิได้เกิดจากการอ้อนวอนหรือการดลบันดาล หากเกิดจากการฝึกฝนและพัฒนาตนเองตามหลักอริยสัจ 4 และมรรคมีองค์ 8 ตลอดการประกาศพระธรรม พระองค์ทรงเน้นย้ำอยู่เสมอว่า ความสำเร็จในการดำเนินชีวิตและการเข้าถึงความหลุดพ้น ขึ้นอยู่กับความเพียรพยายามของบุคคลแต่ละคน มิได้ขึ้นอยู่กับอำนาจของผู้ใด บริษัท 4 ได้แก่ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก และอุบาสิกา ล้วนมีหน้าที่ต้องพึ่งตนเองในการประพฤติปฏิบัติธรรมอย่างจริงจัง อย่างไรก็ตาม ในสังคมไทยร่วมสมัยกลับพบว่า แนวปฏิบัติของพุทธศาสนิกชนจำนวนไม่น้อยยังเอนเอียงไปสู่การพึ่งพาอำนาจภายนอก การบวงสรวงอ้อนวอน และความเชื่อในสิ่งศักดิ์สิทธิ์มากกว่าการพัฒนาตนเองตามหลักพุทธธรรม

สำหรับหนังสือเล่มนี้ พิมพ์ครั้งแรก รูปเล่มหนังสือมีขนาด 145X215X10 มม.
น้ำหนัก 300 กรัม ชนิดกระดาษเป็นกระดาษถนอมสายตา จัดพิมพ์โดย ห้างหุ้นส่วนจำกัดสำนักพิมพ์และสายส่งดวงแก้ว พิมพ์ที่ ห้างหุ้นส่วนจำกัดสำนักพิมพ์และสายส่งดวงแก้ว พิมพ์แรก ปีที่พิมพ์ พ.ศ. 2557 จำนวนที่จัดพิมพ์ 1,000 เล่ม เพื่อจำหน่ายเล่มละ 100 บาท เนื้อหาสาระของหนังสือเล่มนี้ มีจำนวนทั้งหมด 5 บท จำนวน 119 หน้า มีลักษณะรูปเล่ม ใช้โทนปกสีฟ้าและสีเขียว ทำให้รูปเล่มดูเด่น มีพระพุทธรูปตั้งอยู่บนเนินที่สูงมีภูเขาล้อมรอบ มีทุ่งนาสีเขียว และมีรูปภาพเกี่ยวกับวิถีชีวิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง ด้านล่างทางซ้ายมือ มีชื่อผู้เขียนคือ พระมหายุทธนา นรเชฎโฐ ป.ธ. 9, ดร. ส่วนปกด้านหลังเป็นสีฟ้า มีรูปคนกำลังใส่บาตรพระสงฆ์ มีภูเขาและทุ่งนาสีเขียว และมีข้อความเขียนว่า หลักการพึ่งตนเองในพระพุทธศาสนาเป็นหลักการใหม่ที่ ท้าทายต่อแนวคิดตั้งเดิมของสังคมชาวชมพูทวีปในยุคนั้น ที่ยังหวังพาอำนาจของพระพรหมหรือเทพเจ้าเบื้องบนด้วยการบวงสรวงอ้อนวอนอยู่ พระพุทธเจ้าเป็นผู้จุดประกายทางแนวคิดใหม่นี้ให้เกิดขึ้นแก่ชาวชมพูทวีป โดยหลังจากที่ทรงค้นพบ หลักแห่งความจริงอันประเสริฐที่เรียกว่าอริยสัจ 4 ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าแล้ว ได้เสด็จจาริกไปยังที่ต่าง ๆ เพื่อประกาศหลักสัจธรรมแก่หมู่ประชาชนทุกชนชั้นวรรณะ หลักธรรมที่พระองค์ ทรงแสดงอาจมีแตกต่างกันไปตามกาลเทศะและบุคลลที่ฟังพระธรรมเทศนาในครั้งนั้น ๆ แต่สิ่งที่แฝงอยู่ในพระธรรมเทศนาทุกครั้งมีนัยยะว่า พระองค์ทรงเน้นหลักการที่สำคัญที่แตกต่างจากลัทธิคำสอนเดิม
ที่มีอยู่ในสมัยนั้น คือ การพึ่งตนเอง หรือการพัฒนาตนเองด้วยตนเอง สำหรับข้อมูลทางบรรณานุกรมของหอสมุดแห่งชาติ คือ พระมหายุทธนา นรเชฎโฐ, หลักการพึ่งตนเองในพระพุทธศาสนากับแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชดำริ, (กรุงเทพมหานคร: ห้างหุ้นส่วนจำกัดสำนักพิมพ์และสายส่งดวงแก้ว), 2557. ISBN : 978-616-300-881-7