การศึกษาแนวทางการบริหารหลักสูตรท้องถิ่นโดยบูรณาการหลักพุทธธรรมจากประเพณีบุญบั้งไฟ ในสถานศึกษาสังกัดเทศบาลนครอุดรธานี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่ปรากฏในประเพณีบุญบั้งไฟของชาวอีสาน (2) พัฒนาแนวทางการบริหารหลักสูตรท้องถิ่นโดยบูรณาการหลักพุทธธรรมจากประเพณีบุญบั้งไฟในสถานศึกษาสังกัดเทศบาลนครอุดรธานี และ (3) ศึกษาผลสัมฤทธิ์ของแนวทางดังกล่าว การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสานวิธี โดยเก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญและแบบสอบถาม รวม 235 คน ในการทดลองใช้กลุ่มตัวอย่างจากการสุ่มแบบกลุ่ม คือ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนมัธยมเทศบาล 6 นครอุดรธานี จำนวน 40 คน เพื่อเปรียบเทียบผลการเรียนรู้ก่อนและหลังการจัดการเรียนรู้ที่บูรณาการเนื้อหาประเพณีบุญบั้งไฟ เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน และแบบสัมภาษณ์ การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณใช้ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยวิธีพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า

1) หลักธรรมที่ปรากฏในประเพณีบุญบั้งไฟของชาวอีสานประกอบด้วย ความกตัญญูกตเวที ความสามัคคี หลักสังคหวัตถุ 4 หลักอิทธิบาท 4 สมาธิ บุญกิริยาวัตถุ 3 และความมีจิตอาสา ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าประเพณีบุญบั้งไฟมิได้เป็นเพียงกิจกรรมทางวัฒนธรรม หากแต่เป็นกระบวนการถ่ายทอดคุณค่าทางพระพุทธศาสนาและการอยู่ร่วมกันของชุมชนอย่างเป็นระบบ

2) แนวทางการบริหารหลักสูตรท้องถิ่นโดยบูรณาการหลักพุทธธรรมจากประเพณีบุญบั้งไฟ ได้รับการพัฒนาในกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 โดยจัดทำเป็นหน่วยการเรียนรู้เรื่อง “ประเพณีบุญบั้งไฟ” และ “หลักธรรมที่ปรากฏในประเพณีบุญบั้งไฟ” พร้อมทั้งมีการแต่งตั้งคณะกรรมการจัดทำหลักสูตรและคณะกรรมการวิพากษ์หลักสูตรก่อนนำไปใช้จริง เพื่อให้การบริหารหลักสูตรมีความถูกต้อง เหมาะสม และสอดคล้องกับบริบทท้องถิ่น

          3) ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนหลังเข้าร่วมกิจกรรมการเรียนรู้ตามแนวทางดังกล่าวมีคะแนนเฉลี่ยสูงขึ้น โดยคะแนนเฉลี่ยก่อนเรียนเท่ากับ 9.45 และคะแนนเฉลี่ยหลังเรียนเพิ่มขึ้นเป็น 14.15 ซึ่งคะแนนหลังเรียนสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 แสดงให้เห็นว่า การบูรณาการประเพณีบุญบั้งไฟร่วมกับหลักพุทธธรรมในหลักสูตรท้องถิ่นสามารถพัฒนาการเรียนรู้ของผู้เรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ