ผลกระทบด้านความมั่นคงของประชาชนจากข้อพิพาทชายแดน ไทย–กัมพูชา: พื้นที่บ้านหนองจาน จังหวัดสระแก้ว

บทคัดย่อ

    บทความวิชาการฉบับนี้มุ่งศึกษาผลกระทบด้านความมั่นคงจากข้อพิพาทชายแดนไทย–กัมพูชา โดยเน้นกรณี “บ้านหนองจาน” จังหวัดสระแก้ว ซึ่งเป็นพื้นที่ชายแดนที่มีความซับซ้อนทั้งในเชิงประวัติศาสตร์ การเมือง และความมั่นคงทางสังคม การวิเคราะห์ใช้กรอบแนวคิด Theory of Change (ทฤษฎีแห่งการเปลี่ยนแปลง) เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างเหตุแห่งความขัดแย้ง กระบวนการเปลี่ยนผ่าน และผลลัพธ์ทางความมั่นคงต่อประชาชนในพื้นที่ชายแดน จากยุคค่ายอพยพเขมรแดงและสงครามอินโดจีน สู่ข้อพิพาทชายแดนร่วมสมัย ผลการวิเคราะห์พบว่า ความมั่นคงของประชาชนในบ้านหนองจานได้รับผลกระทบหลายระดับ ทั้งในมิติของความมั่นคงทางกายภาพ เศรษฐกิจ จิตวิทยา และสังคม โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสูญเสียความไว้วางใจระหว่างรัฐกับประชาชน และการเปลี่ยนแปลงบทบาทของชายแดนจาก “เขตกันชนทางทหาร” ไปสู่ “พื้นที่เสี่ยงภัยของมนุษย์” ซึ่งต้องการแนวทางการพัฒนาความมั่นคงเชิงมนุษย์อย่างยั่งยืน

  ผลการวิเคราะห์ชี้ว่า ความมั่นคงในพื้นที่ได้รับผลกระทบในหลายมิติ ทั้งด้านความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน การเข้าถึงทรัพยากรและพื้นที่ทำกิน การเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างเศรษฐกิจชุมชน และความสัมพันธ์ระหว่างประชาชนไทย–กัมพูชา การประยุกต์ใช้กรอบ ToC ทำให้เห็นกระบวนการเชิงระบบที่ส่งผลจากปัจจัยระดับนโยบาย รัฐบาล และชุมชนสู่ความเปลี่ยนแปลงในพื้นที่ ทั้งนี้ การสร้างความมั่นคงแบบยั่งยืนจำเป็นต้องอาศัย “ความเข้าใจในอดีต” ควบคู่กับ “การมีส่วนร่วมของประชาชนในพื้นที่” เพื่อแปลงข้อพิพาทเดิมให้กลายเป็นความร่วมมือเพื่อการพัฒนาร่วมกันในอนาคต