อิทธิพลของการเปิดรับสื่อและการรู้เท่าทันสื่อต่อพฤติกรรมการสื่อสารทางการเมืองของประชาชน ในภาคเหนือตอนล่างของประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาระดับการเปิดรับสื่อ การรู้เท่าทันสื่อ และพฤติกรรมการสื่อสารทางการเมืองของประชาชนในภาคเหนือตอนล่าง 2) วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยส่วนบุคคลกับพฤติกรรมการสื่อสารทางการเมือง 3) ศึกษาอิทธิพลของการเปิดรับสื่อและการรู้เท่าทันสื่อต่อพฤติกรรมการสื่อสารทางการเมือง และ 4) เสนอแนวทางการส่งเสริมการสื่อสารทางการเมืองที่สร้างสรรค์ในชุมชน การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสมผสาน (Mixed Methods) โดยเก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากประชาชนอายุ 18 ปีขึ้นไปในอำเภอเมืองตากและอำเภอเมืองสุโขทัย จำนวน 400 คน ด้วยการสุ่มหลายขั้นตอน (Multistage Sampling) และใช้แบบสอบถามที่มีค่าความเชื่อมั่น Cronbach’s Alpha เท่ากับ 0.84 ข้อมูลเชิงคุณภาพได้จากการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้นำชุมชน นักกิจกรรม สื่อท้องถิ่น และเยาวชน จำนวน 12 คน โดยใช้การเลือกแบบเฉพาะเจาะจง (Purposive Sampling) และวิเคราะห์ด้วย Thematic Analysis
ผลการวิจัย
- ประชาชนมีระดับการเปิดรับสื่อและการรู้เท่าทันสื่อโดยรวมอยู่ในระดับสูง (Mean = 3.89, SD = 0.54) โดยเฉพาะการเปิดรับข่าวสารจากหลายแพลตฟอร์ม (Mean = 3.94, SD = 0.64) และมีทักษะการแยกแยะข่าวจริง-ข่าวปลอมได้ดี (Mean = 3.86, SD = 0.57) 2. ความสัมพันธ์ของปัจจัยส่วนบุคคล พบว่าระดับการศึกษามีความสัมพันธ์เชิงบวกกับการเปิดรับข่าวสารและการแสดงออกทางการเมือง (r = .362, p < .01; r = .341, p < .01) ขณะที่อายุมสัมพันธ์เชิงลบกับการใช้สื่อดิจิทัลทางการเมือง (r = –.288, p < .01) โดยกลุ่มเยาวชนมีแนวโน้มใช้ Facebook และ TikTok ในการสื่อสารทางการเมืองมากกว่าผู้สูงอายุ
- ผลการวิเคราะห์ Regression ชี้ว่า การรู้เท่าทันสื่อ (β= .318, p < .01) และอารมณ์ร่วมทางการเมือง (β= .301, p < .01) เป็นตัวแปรสำคัญที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการสื่อสารทางการเมือง โดยเฉพาะกลุ่มที่ใช้หลายแพลตฟอร์มมีความสามารถในการตีความข่าวสารได้ดีกว่าผู้ที่ใช้เพียงแพลตฟอร์มเดียว (Mean = 4.02 vs. 3.41, t = 4.382, p < .01) 4. ผลการสัมภาษณ์ชี้ให้เห็น 4 แนวทางสำคัญ ได้แก่ (1) การพัฒนาสื่อท้องถิ่นที่เชื่อถือได้ (2) การบูรณาการการรู้เท่าทันสื่อในระบบการศึกษาและกิจกรรมเยาวชน (3) การใช้ศิลปวัฒนธรรมและภาษาท้องถิ่นเพื่อสื่อสารประเด็นการเมือง และ (4) การเปิดพื้นที่ให้เยาวชนมีส่วนร่วมผลิตสื่อทางการเมือง เช่น vlog และ podcast
ผลวิจัยยืนยันว่าการเปิดรับสื่อที่หลากหลาย การรู้เท่าทันสื่อ และอารมณ์ร่วมทางการเมือง เป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อการสื่อสารทางการเมืองอย่างสร้างสรรค์ในภาคเหนือตอนล่างของประเทศไทย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
วัฒนา รัตนบัวผึ้ง. (2565). การมีส่วนร่วมของประชาชนในสื่อออนไลน์กับการเปลี่ยนแปลง ทางการเมืองไทย. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). สรุปผลที่สำคัญ: การสำรวจการมีการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน พ.ศ. 2566 (เผยแพร่ปี 2567). สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
Boulianne, S., Lalancette, M., & Ilkiw, D. (2020). Social media use and democratic engagement: A meta-analysis of 10 years of research. New Media & Society, 22(6), 1094–1110. https://doi.org/10.1177/1461444819899167
Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. SAGE.
Entman, R. M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51–58. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1993.tb01304.x
Freelon, D., Marwick, A., & Kreiss, D. (2020). False equivalencies: Online activism from left to right. Science, 369(6508), 1197–1201. https://doi.org/10.11 26/science.abb2428
Hasebrink, U., Domeyer, H., Maier, M., & Schulz, W. (2020). Media repertoires as patterns of behaviour and as meaningful practices: A multimethod approach to media use in converging media environments. Journal of Audience & Reception Studies, 17(1), 9–29.
Helmond, A., Nieborg, D. B., & van der Vlist, F. N. (2021). The platformization of the web: Making web data platform ready. Social Media + Society, 7(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/2056305121988936
Livingstone, S. (2018). Media literacy in the digital age. Communication Research and Practice, 4(1), 1–13. https://doi.org/10.1080/22041451.2018.1428926
McCombs, M. E., & Shaw, D. L. (1972). The agenda-setting function of mass media. Public Opinion Quarterly, 36(2), 176–187. https://doi.org/10.1086/267990
Meraz, S., & Papacharissi, Z. (2021). Networked framing and networked publics: How connective politics shape networked counterpublics in the Occupy movement. Journal of Communication, 71(2), 207–229. https://doi.org/ 10.1093/joc/jqab003
Napoli, P. M. (2019). Social media and the public interest: Media regulation in the disinformation age. Columbia University Press.
Office of the National Digital Economy and Society Commission. (2023). Thailand digital literacy report. Ministry of Digital Economy and Society.
Papacharissi, Z. (2015). Affective publics: Sentiment, technology, and politics. Oxford University Press.
Papacharissi, Z. (2020). After democracy: Imagining our political future. Yale University Press.
Thorson, K., & Wells, C. (2020). Curated flows: A framework for mapping media exposure in the digital age. Communication Theory, 30(1), 23–47. https://doi.org/10.1093/ct/qtz009
Tucker, J. A., Guess, A., Barberá, P., Vaccari, C., Siegel, A., Sanovich, S., Stukal, D., & Nyhan, B. (2018). Social media, political polarization, and political disinformation: A review of the scientific literature. Political Science Quarterly, 133(4), 801–842. https://doi.org/10.1002/polq.12820
UNESCO. (2021). Media and information literacy curriculum for teachers. UNESCO.
Vaccari, C., & Valeriani, A. (2021). Outside the bubble: Social media and political participation in Western democracies. Oxford University Press.
Van Dijck, J., Poell, T., & de Waal, M. (2023). The platform society: Public values in a connective world (2nd ed.). Oxford University Press.
Verba, S., Schlozman, K. L., & Brady, H. E. (1995). Voice and equality: Civic voluntarism in American politics. Harvard University Press.
